أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
50
قانون ( فارسى )
اداى خدمت بعد از كار اندام اصلى است . اولى را منفعت و دومى را خدمت مىنامند و بس . آمادهكننده خدمت براى قلب ، شش و اداكننده خدمت ، شريان است . اندام يارىدهنده و آمادهكنندهء مغز عبارتست از جگر و ساير اندامهاى تغذيه ( دستگاه گوارش ) و حفظ روح و اداكننده خدمت آن ، اعصاب است . اندام آمادهكنندهء جگر ، معده و اندام اداكننده آن وريدهاست . مهياكننده خدمات بيضهها اندامهائى هستند كه قبلا منى را پديد آوردهاند و اداكننده خدمت در مردان مجراى ادرارى و رگهائى هستند كه بين بيضهها و مجراى ادرارى ( طنابهاى منوى ) است و در زنان رگهائى ( مجارى ) است كه منى ( تخمك ) از راه آنها ( لولههاى فالوپ ) به زهدان مىرسد و زنان داراى زهدان ( اضافى ) هستند كه نفع منى در آن تكميل مىشود . جالينوس گويد : اندامها بر سه گونهاند : اندامهائى كه فقط داراى كنش هستند ؛ اندامهائى كه داراى بهره و بدون كنش مىباشند و اندامهاى داراى كنش و بهره . اولى چون قلب ، دومى چون شش و سومى چون كبد . و من مىگويم : منظور از كنش مذكور بايد كنشى باشد كه زندگى انسان با پايدارى نوع ، بستگى به آن دارد ، مانند كار دل در پيدايش جان . مراد از اندام انتفاعى ( با بهره ) آن است كه آمادگى تاثيرپذيرى از اندام ديگرى داشته باشد و در اين صورت كنش در بخشيدن حيات به انسان و در پايدارى نوع كم و كاستى ندارد ، مانند آمادگى شش براى گرفتن هوا . اما جگر هضم دوم را انجام مىدهد و غذا را آماده هضم سوم و چهارم مىكند . اين اندام هضم اول را بپايان مىرساند تا خونى مناسب تغذيه خود فراهم سازد ، پس در اين صورت كارى را انجام داده است و شايد كار ديگرى را انجام دهد براى كارى كه شايد نافع باشد . باز مىگوئيم : برخى از اندامهاى متشابه الاجزاء بجز گوشت و پيه از منى بوجود مىآيند و برخى ديگر مانند گوشت و پيه از خون پيدايش يافتهاند . همه اندامها بجز گوشت و پيه از منى ( جرم پلاسم ) نرينه و منى مادينه بوجود مىآيند . بنا بگفته فيلسوفان پژوهشگر ( ارسطو ) نقش منى در بوجود آوردن موجود زنده مانند نقش مايه پنير در تشكيل پنير است و نقش منى مادينه در ايجاد جاندار مشابه نقش شير است در پيدايش پنير . همانطور كه مايه پنير كارش انعقاد است ، كار منى نرينه شكل دادن است . همانطور كه تاثيرپذيرى جهت انعقاد در شير است ، كار منى ماده نيز تاثيرپذيرى در اين عمل است . همچنانكه شير و مايه پنير هر دو جزئى از گوهر تشكيلدهنده پنيرند ، منى نرينه و منى مادينه نيز جزئى از گوهر جنين مىباشند و اين گفتار من با فرموده جالينوس بس متفاوت است . وى كه مىگويد : منى نرينه و منى مادينه هر دو در بسته شدن جنين داراى كنش و واكنش